"Пад прыглядам старшыні, які явіўся асабіста праверыць, як будуць выконваць яго ўказанне, Вольга карцом мерала малако, налівала ў гладышкі, якія прынеслі жанкі". Што ж за карэц такі трымала ў руках гераіня Івана Мележа ў рамане "Подых навальніцы"? На самой справе, вельмі простую, але зручную пасудзіну - коўш з ручкай, якім раней зачэрпвалі і ваду, і квас, і шмат чаго яшчэ. Называлі яго таксама конаўкай. Звычайна карэц вырабляўся з дрэва, але часам бываў і металічны. Вольга са старонак кнігі мерала малако, канешне ж, на вока; але цікава, што слова "карэц" на беларускіх землях у старажытныя часы таксама абазначала меру вадкасцей і сыпучых рэчываў, роўную прыкладна чвэрці бочкі - 101,6 літрам.
Лічыцца, што этымалагічна слова "карэц" звязана са словам "кара", бо большую частку ёмістасцей раней рабілі менавіта з кары або дрэва.

Вучым родную мову разам!

Нават калі вы не ведаеце слова "імбрык", то саму рэч, што яно абазначае, вы дакладна маеце і выкарыстоўваеце амаль кожны дзень. Бо імбрык - гэта невялічкая кухонная прылада для заварвання гарбаты ці іншых напояў у гарачай вадзе. Нягледзячы на надзвычайную разнастайнасць існуючых форм, матэрыялаў, колераў і спосабаў дэкору, усе імбрыкі маюць больш-менш агульную арганізацыю: тулава, часам з сітцам унутры, у якое закладаюць лісце гарбаты; вечка (але ёсць таксама экзэмпляры без яго), ручку і носік, праз які наліваюць напой.
Лічыцца, што першыя імбрыкі з'явіліся ў Кітаі. Шырока вядомыя невялічкія пасудзіны з адмысловага сорта порыстай гліны, якая здабывалася ў гарадку Ісін: яны масава вырабляліся ў пачатку праўлення дынастыі Мін (2-я палова XIV ст.) у сувязі з распаўсюджваннем традыцыйнага спосабу прыгатавання гарбаты.
З цягам часу культура чаявання ў Кітаі дасягнула небывалага росквіту, і разам з ёй - майстэрства вырабу імбрыкаў, якія пераўтварыліся з простых прыкладных рэчаў у творы мастацтва з глыбокай сімволікай, кананічымі формамі і эстэтычнай адметнасцю. З Кітая ў XVII ст. імбрыкі трапілі ў Еўропу, дзе спачатку з'яўляліся прадметамі раскошы. Адкрыццё і пачатак прамысловай вытворчасці еўрапейскага фарфора дазволілі крыху большай колькасці дамоў мець на стале гэты зручны і прыгожы посуд. Адначасова выпускаліся імбрыкі з больш танных матэрыялаў - метала, волава.
У XIX ст. ужо цяжка было ўявіць кухню без імбрыка.
Цікава, што ў нашу мову слова "імбрык" трапіла праз польскую з турэцкай, куды, у сваю чаргу, яно прыйшло праз арабскую з персідскай мовы. Вось такое доўгае падарожжа!

З лацінскай (missa) праз польскую (msza) у беларускую мову прыйшло слова "імша". Яно абазначае цэлебрацыю (афіцыйнае здзяйсненне абрадаў пад кіраўніцтвам адпаведнага служыцеля) сакрамэнту Еўхарыстыі - галоўную літургію ў каталіцкім касцёле. Еўхарыстыя, устаноўленая, паводле біблейскай гісторыі, самім Ісусам Хрыстом падчас Апошняй Вячэры, з'яўляецца падзякай Збавіцелю за ахвяру, прынесеную дзеля выратавання свету. Абрады імшы пачалі складацца яшчэ ў апостальскія часы (І ст. н. э.). Яе парадак уключае наступныя часткі: уступныя абрады, літургію слова, еўхарыстычную літургію, абрады заканчэння. Асноўнай мовай імшы застаецца лацінская, але па выніках Другога Ватыканскага Сабора (1962 - 1965 гг.) цэлебрацыю дазваляецца праводзіць таксама і на нацыянальных мовах.

Адным з цікавых элементаў неглюбскага традыцыйнага комплекса жаночага аддзення, аднаго з найбольш складаных і старажытных у Беларусі, з'яўляецца запіна (запінка) - тып нагруднага фартуха. Яе шылі са шчыльнага белага тканага палатна ў дробны папярочны рубчык або з глыбокім рэльефным малюнкам, які спалучае розныя па памеры квадраты і прастакутнікі. Упрыгожвалі запіну вузкімі арнаментальнымі палосамі, вышыўкай, вязанымі карункамі. Краі таксама аздаблялі махрамі, выкананымі ў тэхніцы вузельчыкавага пляцення, або пяцельнымі махрамі. Насілі запіну паверх кашулі замест гарсэту, які з'явіўся значна пазней.

На мінулым тыдні мы ўзгадвалі зыбку, у якой калыхаюць немаўлятак, каб ім лепш спалося, а сёння распавядзем крыху пра тое, што займала дзіця па-за межамі сна: дакладней, пра цацку, ляльку, або, як яе яшчэ называлі, - забаўку. На першы погляд, рэч вельмі простая: забаўкі звычайна рабілі самастойна з драўляных цурак, саломы, кудзелі, кары, шышак, жалудоў, адрэзкаў тканін і іншых спадручных матэрыялаў. Але на самой справе лялька-забаўка - гэта цэлы свет у мініяцюры: у ёй зашыфраваны стан грамадства, сістэма адносінаў у ім, маральныя якасці і эстэтычныя патрабаванні, своеасаблівасць мастацкай культуры. Менавіта праз гульню з забаўкай маленькі чалавек знаёміцца і далучаецца да сацыяльнага асяроддзя, у якім будзе праходзіць яго далейшае жыццё. Змяшчаць велізарныя сэнсы ў невялічкую забаўку пачалі яшчэ нашы продкі: найбольш старажытная гліняныя цацкі адносяцца да неаліту. У той час яны выконвалі таксама і рытуальную функцыю. Пазней, з развіццём ганчарства, выраб гліняных забавак набыў рамесніцкі размах. Стваралі фігуркі людзей, свістулькі ў выглядзе звяроў і птушак, бразготкі (пустацелыя шарыкі з каменьчыкамі ўнутры), якія часам упрыгожвалі карычневай, жоўтай, зялёнай або празрыстай палівай.

Шырока распаўсюджанымі ў народным побыце былі таксама драўляныя забаўкі, адметнай рысай якіх была імітацыя руху: "Кавалі", "Коннікі", "Кураняты дзяўбуць зерне" і інш. На мяжы XIX - XX стст. такія лялькі вырабляліся масава і прадаваліся на кірмашах.

У гэтыя спякотныя жнівеньскія дні неяк самі сабой прыходзяць думкі аб зіме - белай, пухнатай, бліскучай, з марозным паветрам, якое адзіным крананнем пакідае ружы на шчоках і смешна фарбуе насы ў чырвоны колер. Таму сёння беларускім словам тыдня будзе, як ні дзіўна, завіруха - адна з назваў мяцеліцы. Уявіце сабе імклівы, нястрымны танец мільёнаў зорак першародначыстага снегу ў завітках ветру - і адразу нібы вее свежасцю, і дыхаецца лягчэй.