//www.palacegomel.by/ ru Вучым родную мову разам з музеем! - Гомельский дворцово-парковый ансамбль DataLife Engine //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2846 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2846 Адным з цікавых элементаў неглюбскага традыцыйнага комплекса жаночага аддзення, аднаго з найбольш складаных і старажытных у Беларусі, з'яўляецца запіна (запінка) - тып нагруднага фартуха. Яе шылі са шчыльнага белага тканага палатна ў дробны папярочны рубчык або з глыбокім рэльефным малюнкам, які спалучае розныя па памеры квадраты і прастакутнікі. Упрыгожвалі запіну вузкімі арнаментальнымі палосамі, вышыўкай, вязанымі карункамі. Краі таксама аздаблялі махрамі, выкананымі ў тэхніцы вузельчыкавага пляцення, або пяцельнымі махрамі. Насілі запіну паверх кашулі замест гарсэту, які з'явіўся значна пазней. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Mon, 31 Aug 2026 10:48:43 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2844 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2844 На мінулым тыдні мы ўзгадвалі зыбку, у якой калыхаюць немаўлятак, каб ім лепш спалося, а сёння распавядзем крыху пра тое, што займала дзіця па-за межамі сна: дакладней, пра цацку, ляльку, або, як яе яшчэ называлі, - забаўку. На першы погляд, рэч вельмі простая: забаўкі звычайна рабілі самастойна з драўляных цурак, саломы, кудзелі, кары, шышак, жалудоў, адрэзкаў тканін і іншых спадручных матэрыялаў. Але на самой справе лялька-забаўка - гэта цэлы свет у мініяцюры: у ёй зашыфраваны стан грамадства, сістэма адносінаў у ім, маральныя якасці і эстэтычныя патрабаванні, своеасаблівасць мастацкай культуры. Менавіта праз гульню з забаўкай маленькі чалавек знаёміцца і далучаецца да сацыяльнага асяроддзя, у якім будзе праходзіць яго далейшае жыццё. Змяшчаць велізарныя сэнсы ў невялічкую забаўку пачалі яшчэ нашы продкі: найбольш старажытная гліняныя цацкі адносяцца да неаліту. У той час яны выконвалі таксама і рытуальную функцыю. Пазней, з развіццём ганчарства, выраб гліняных забавак набыў рамесніцкі размах. Стваралі фігуркі людзей, свістулькі ў выглядзе звяроў і птушак, бразготкі (пустацелыя шарыкі з каменьчыкамі ўнутры), якія часам упрыгожвалі карычневай, жоўтай, зялёнай або празрыстай палівай. Шырока распаўсюджанымі ў народным побыце былі таксама драўляныя забаўкі, адметнай рысай якіх была імітацыя руху: "Кавалі", "Коннікі", "Кураняты дзяўбуць зерне" і інш. На мяжы XIX - XX стст. такія лялькі вырабляліся масава і прадаваліся на кірмашах. Вучым родную мову разам з музеем! admin Fri, 21 Aug 2026 12:32:14 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2837 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2837 У гэтыя спякотныя жнівеньскія дні неяк самі сабой прыходзяць думкі аб зіме - белай, пухнатай, бліскучай, з марозным паветрам, якое адзіным крананнем пакідае ружы на шчоках і смешна фарбуе насы ў чырвоны колер. Таму сёння беларускім словам тыдня будзе, як ні дзіўна, завіруха - адна з назваў мяцеліцы. Уявіце сабе імклівы, нястрымны танец мільёнаў зорак першародначыстага снегу ў завітках ветру - і адразу нібы вее свежасцю, і дыхаецца лягчэй. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 07 Aug 2026 12:11:43 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2834 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2834 Адно з маленькіх цудаў паўсядзённасці - з'яўленне на стале духмянага гарачага хлеба - яшчэ колькі гадоў таму было б немагчыма без жорнаў, або ручнога млыну. Гэта прылада для памолу зерня складалася з двух дыскаў дыяметрам 35-50 см і таўшчынёю 10-15 см, пастаўленых адзін на аднаго ў скрынку або станок, але існавалі і больш складаныя канструкцыі: з дыскамі памерам да 70 см, з якіх ніжні быў цяжэйшы і нерухомы, а верхні - лягчэйшы, з адтулінай пасярэдзіне для засыпкі зерня; такія жорны мелі спецыяльны механізм, які прыводзіў іх у рух і дазваляў рэгуляваць мліва. Жорны рабіліся або з камянёў (граніту, пясчаніку), з насечкамі на рабочай паверхні для лепшага размолу, або з дубовых калодак, на якія набіваліся кавалачкі жалеза або чыгуну. Ручны млын з'яўляўся неад'емнай прыналежнасцю сялянскай гаспадаркі (бо памол на старане каштаваў дзесятую частку ад прывезенага зерня) і стаяў звычайна ў сенцах, радзей - у хаце. Выкарыстоўваліся жорны ажно да 50-х гадоў мінулага стагоддзя. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 31 Jul 2026 10:21:44 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2830 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2830 Быць жабраком - гэта значыць існаваць за кошт ахвяраванняў ды міласці. Беднасць, войны, эпідэміі, неўраджаі і іншыя ўзрушэнні спрыялі ў мінулым прытоку ў гэты стан беззямельных і збеглых сялян, гарадскога плебсу, калек ("уломных"), хворых, сірат, старых і іншых. Акрамя прыватных асоб, апеку над жабракамі трымалі цэрквы, рэлігійныя брацтвы, рамесныя цэхі і іншыя аб'яднанні: за іх кошт утвараліся шпіталі, начлежкі, раздавалася міласціна падчас святаў і ўрачыстасцяў. У XVI-XVIII ст. пры гарадскіх магістратах існавалі спецыяльныя службовыя чыны - "старасты калецкія", якія складалі рэестры жабракоў і сачылі за іх жыццем. У некаторых гарадах беларускіх зямель жабракі ўтваралі ўласныя цэхі або братствы, часам са статутамі, органамі самакіравання і сакрэтнымі (умоўнымі) мовамі. Жабраваць маглі не толькі гаротнікі, але і вандроўнікі: рамеснікі, студэнты, манахі, якіх чалавечая дабрыня адорвала часам бясплатным начлегам, харчамі або грашыма. У традыцыйнай беларускай культуры да жабракоў ставіліся неадназначна. На ранніх этапах існавала тэндэнцыя сакралізацыі жабракоў, бо яны здаваліся вельмі блізкімі да Хрыста па ладзе жыцця. Іх звалі старцамі, дзядамі - таксама, як і продкаў; лічылася, што жабракі здольныя хадзіць на той свет і кантактаваць з памерлымі, таму ім перадавалі рэшткі памінальнай вячэры на Дзяды і Радаўніцу, а таксама рэчы, што забылі пакласці ў труну нябожчыка падчас пахавання. Нельга было адмовіць жабраку ў хлебе, бо гэта стварала пагрозу будучаму дабрабыту. Хлебныя кавалачкі, што некаторы час былі ў жабракоў, маглі выкарыстацца як лекі для хворых дамашніх жывёлін. Распаўсюджанымі ў фальклоры матывамі з'яўляюцца сюжэт пра вандруючага Бога, які пад выглядам жабрака ходзіць сярод людзей і адорвае або карае іх ў адпаведнасці з іх адносінамі і ўчынкамі, і павер'і пра «старэцкія спадкі» - назапашаныя старцам каштоўнасці, якія ён захоўваў у давераных асоб "на чорны дзень". На позніх этапах традыцыйнай культуры сакралізацыя жабракоў паступова саступае месца негатыўнаму стаўленню да беднасці, няздольнасці да працы, маргінальнага статусу гэтай сацыяльнай групы. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 24 Jul 2026 12:58:56 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2827 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2827 Археалагічныя знаходкі важна разглядаць у комплексе і дэталях. Часам самы незразумелы на першы погляд прадмет можа аказацца неабходным звяном для інтэрпрэтацыі тых ці іншых аб'ектаў, вызначэння характару заняткаў насельніцтва на пэўным часовым адрэзку. Адным з такіх прыкладаў з'яўляецца жужаль (шлак). Гэта пабочны прадукт або адход пры плаўцы металаў. Знаходкі жужаля пры археалагічных даследаваннях сведчаць пра наяўнасць металургічнай вытворчасці. На тэрыторыі Беларусі вытворчасць жалеза вядома з сярэдзіны I тыс. да н.э. па матэрыялах раскопак помнікаў мілаградскай археалагічнай культуры (гарадзішчы Мохаў і Гарошкаў у Лоеўскім і Рэчыцкім раёнах суадносна). Сыравінай для яго выступалі мясцовыя балотныя і лугавыя руды. А сам працэс павязаны з плаўкай гэтых кампанентаў у гліняных печах-домніцах, дзе палівам выступаў дравесны вугаль. Жужаль утвараецца з пустой пароды руды і флюсаў. У печы ён плавіцца і ўсплывае на паверхню вадкага металу, выконваючы ахоўную ролю, а пасля застывання выглядае як шклопадобная ці каменепадобная маса. На тэрыторыі гістарычнага цэнтра Гомеля сёння, дзякуючы археалагічным даследаванням пад кіраўніцтвам А. А. Макушнікава, вядомыя два самыя раннія вытворчыя ўчасткі, звязаныя з чорнай металургіяй. Яны размяшчаліся на краях тэрасы з боку яра рэчкі Гамяюк і Кіеўскага спуску. Комплексы адносяцца да перыяда V-VII стст. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 17 Jul 2026 13:58:29 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2823 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2823 Усім нам вядомае з дзяцінства вечназялёнае дрэва, якое з'яўляецца сёння абавязковым атрыбутам святкавання Новага года і Калядаў - елка. Менавіта яе мы па традыцыі ўпрыгожваем разнастайнымі цацкамі, гірляндамі і агеньчыкамі. Але ж у традыцыйнай беларускай культуры елка грала асаблівую ролю і асацыявалася не толькі з зімовымі святамі. У балта-славянскай традыцыі елка лічыцца дрэвам, звязаным са светам памерлых. Таму яе галінкі і сёння выкарыстоўваюцца ў пахавальным абрадзе - з іх робяць вянкі, іх кідаюць на дарогу да могілак і г.д. Бо вечназялёнае дрэва асацыюецца з вечнасцю жыцця. Пры гэтым елку забараняецца садзіць блізка ля хаты, каб яна не "прыцягвала" смерць у дом. Елка займала значнае месца і ў вясельным абрадзе беларусаў. Маладая з дружкамі ўпрыгожвалі яе ў зборную суботу папяровымі кветкамі, стужкамі, цукеркамі. Невялікае дрэўца, яго вершаліну або галінку ўторквалі ў каравай ці ставілі на спецыяльную падстаўку. Да таго ж у вядомай неглюбскай ткацкай традыцыі да сённяшняга дня захаваўся арнамент "елка", які ткуць на вясельных ручніках. На Палессі елку ўпрыгожвалі на Масленіцу. А на Вадохрышча ёю абтыкалі палонку, у якой асвячалася вада; лапкі яловых галінак падкладвалі пад квактух, каб было болей куранят, а ўтыркнутыя ў страху галінкі вадохрышчанскіх елак засцерагалі хату ад удару Перуна. Лічылася, што ў елку ніколі не біў Пярун, таму падчас навальніцы трэба хавацца менавіта пад яе. Па хрысціянскай легендзе, калі слугі цара Ірада хацелі забіць немаўля Хрыста, то Божая Маці схавала яго пад елку, якая сама апускала сваё галлё, каб прыкрыць дзіця. За гэта Бог асвяціў дрэва і прызначыў заўжды яго ставіць у хаце або класці за абразы на Каляды і Вялікдзень. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 10 Jul 2026 13:24:49 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2820 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2820 У багатым зборы музея Гомельскага палацава-паркавага ансамбля захоўваюцца і некаторыя прадметы аблачэння святароў, якія носяць складаныя, цікавыя назвы. Прапаноўваем сёння даведацца пра адзін з такіх прадметаў. Размова пойдзе пра епітрахіль. Слова гэтае паходзіць з грэчаскай мовы і перакладаецца як "тое, што вакол шыі". Епітрахіль з'яўляецца адной з важнейшых і абавязковай часткай богаслужэбнага аблачэння хрысціянскага святара і архіерэя. Яна ўяўляе сабой доўгую стужку (як правіла, расшытую), якая абводзіцца вакол шыі і абодвума канцамі спускаецца на грудзі. Спераду яна сшыта або замацавана гузікамі, ускладаецца паверх падрызніка або расы. Нашэнне епітрахілі святаром азначае, што ён можа быць не толькі служыцелем, але і ажыццяўляць Святыя Таінствы Царквы. Сам тэрмін епітрахіль упершыню сустракаецца ў VIII ст.: ён зафіксаваны ў візантыйскім літургічным тлумачэнні, вядомым пад назвай «Царкоўная гісторыя», дзе гэтаму прадмету адзення ўпершыню даецца сімвалічнае тлумачэнне: епітрахіль супастаўляецца з ланцугамі, якія былі ўскладзены на шыю Хрыста, калі яго вялі на распяцце. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Mon, 06 Jul 2026 09:34:00 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2815 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2815 Адметнай рысай беларускага народа заўсёды з'яўлялася павага да сваіх продкаў, да сваіх каранёў. Шанаванне памерлых, святкаванне дзён памяці родных - неад'емная частка нашай культуры. У беларусаў душы памерлых продкаў, народны памінальны абрад, а таксама рытуальная вячэра, падрыхтаваная да абраду, называюцца "Дзяды". Паходзяць Дзяды ад дахрысціянскага ўсходне-славянскага звычаю трызны і звязаны з культам продкаў. Пазней абрад ускладніўся напластаваннем хрысціянскай культуры. Важна, што Дзяды прысвечаны ўшанаванню ўсіх продкаў ("дзядоў"), у адрозненні ад каляндарных індывідуальных памінак, што адлічваюць ад дня смерці. Дзяды спраўляюць да 6 разоў на год (у залежнасці ад мясцовасці). Абавязковымі лічацца Дзяды на Радаўніцу, а таксама перад Масленіцай і Сёмухай. Галоўнымі ж былі і застаюцца Восеньскія (Дзмітраўскія) Дзяды - асяніны, што адзначаліся перад Дзмітравым днём (26 кастрычніка / 8 лістапада). У дзяржаўным календары Беларусі Дзень памяці афіцыйна ўстаноўлены 2 лістапада. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 26 Jun 2026 10:34:40 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2808 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2808 Беларускі дыван - гэта ні ў якім разе не мэбля, але пасядзець на ім магчыма: калі ён, напрыклад, ляжыць на падлозе або засцелены на ложак (посцілка). Але найчасцей дываны ўсе ж такі прыбіваліся да сцяны - так яны і ўпрыгожвалі, і ўцяплялі жыллё. Дыван - гэта тканы (радзей вышываны, вязаны) выраб з воўны, бавоўны, лёну або шоўку. На беларускіх землях дыванаткацтва вядома яшчэ з часоў Старажытнай Русі: існавалі ткацкія цэхі ў гарадах, ткацкія майстэрні пры маёнтках і манастырах. Таму і кампазіцыі, і тэхнікі, і колеравыя схемы былі дасканала распрацаваны: выкарыстоўвалі пераборнае і падвойнае ткацтва, геаметрычныя і стылізаваныя раслінныя арнаметы. Самыя прыгожыя дываны, найчасцей з пэўнымі сюжэтамі ў малюнку (выявамі хлопца і дзяўчыны, птушак, дрэва жыцця) выкарыстоўвалі падчас вясельных абрадаў. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 19 Jun 2026 10:02:17 +0300