//www.palacegomel.by/ ru Вучым родную мову разам з музеем! - Гомельский дворцово-парковый ансамбль DataLife Engine //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2827 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2827 Археалагічныя знаходкі важна разглядаць у комплексе і дэталях. Часам самы незразумелы на першы погляд прадмет можа аказацца неабходным звяном для інтэрпрэтацыі тых ці іншых аб'ектаў, вызначэння характару заняткаў насельніцтва на пэўным часовым адрэзку. Адным з такіх прыкладаў з'яўляецца жужаль (шлак). Гэта пабочны прадукт або адход пры плаўцы металаў. Знаходкі жужаля пры археалагічных даследаваннях сведчаць пра наяўнасць металургічнай вытворчасці. На тэрыторыі Беларусі вытворчасць жалеза вядома з сярэдзіны I тыс. да н.э. па матэрыялах раскопак помнікаў мілаградскай археалагічнай культуры (гарадзішчы Мохаў і Гарошкаў у Лоеўскім і Рэчыцкім раёнах суадносна). Сыравінай для яго выступалі мясцовыя балотныя і лугавыя руды. А сам працэс павязаны з плаўкай гэтых кампанентаў у гліняных печах-домніцах, дзе палівам выступаў дравесны вугаль. Жужаль утвараецца з пустой пароды руды і флюсаў. У печы ён плавіцца і ўсплывае на паверхню вадкага металу, выконваючы ахоўную ролю, а пасля застывання выглядае як шклопадобная ці каменепадобная маса. На тэрыторыі гістарычнага цэнтра Гомеля сёння, дзякуючы археалагічным даследаванням пад кіраўніцтвам А. А. Макушнікава, вядомыя два самыя раннія вытворчыя ўчасткі, звязаныя з чорнай металургіяй. Яны размяшчаліся на краях тэрасы з боку яра рэчкі Гамяюк і Кіеўскага спуску. Комплексы адносяцца да перыяда V-VII стст. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 17 Jul 2026 13:58:29 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2823 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2823 Усім нам вядомае з дзяцінства вечназялёнае дрэва, якое з'яўляецца сёння абавязковым атрыбутам святкавання Новага года і Калядаў - елка. Менавіта яе мы па традыцыі ўпрыгожваем разнастайнымі цацкамі, гірляндамі і агеньчыкамі. Але ж у традыцыйнай беларускай культуры елка грала асаблівую ролю і асацыявалася не толькі з зімовымі святамі. У балта-славянскай традыцыі елка лічыцца дрэвам, звязаным са светам памерлых. Таму яе галінкі і сёння выкарыстоўваюцца ў пахавальным абрадзе - з іх робяць вянкі, іх кідаюць на дарогу да могілак і г.д. Бо вечназялёнае дрэва асацыюецца з вечнасцю жыцця. Пры гэтым елку забараняецца садзіць блізка ля хаты, каб яна не "прыцягвала" смерць у дом. Елка займала значнае месца і ў вясельным абрадзе беларусаў. Маладая з дружкамі ўпрыгожвалі яе ў зборную суботу папяровымі кветкамі, стужкамі, цукеркамі. Невялікае дрэўца, яго вершаліну або галінку ўторквалі ў каравай ці ставілі на спецыяльную падстаўку. Да таго ж у вядомай неглюбскай ткацкай традыцыі да сённяшняга дня захаваўся арнамент "елка", які ткуць на вясельных ручніках. На Палессі елку ўпрыгожвалі на Масленіцу. А на Вадохрышча ёю абтыкалі палонку, у якой асвячалася вада; лапкі яловых галінак падкладвалі пад квактух, каб было болей куранят, а ўтыркнутыя ў страху галінкі вадохрышчанскіх елак засцерагалі хату ад удару Перуна. Лічылася, што ў елку ніколі не біў Пярун, таму падчас навальніцы трэба хавацца менавіта пад яе. Па хрысціянскай легендзе, калі слугі цара Ірада хацелі забіць немаўля Хрыста, то Божая Маці схавала яго пад елку, якая сама апускала сваё галлё, каб прыкрыць дзіця. За гэта Бог асвяціў дрэва і прызначыў заўжды яго ставіць у хаце або класці за абразы на Каляды і Вялікдзень. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 10 Jul 2026 13:24:49 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2820 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2820 У багатым зборы музея Гомельскага палацава-паркавага ансамбля захоўваюцца і некаторыя прадметы аблачэння святароў, якія носяць складаныя, цікавыя назвы. Прапаноўваем сёння даведацца пра адзін з такіх прадметаў. Размова пойдзе пра епітрахіль. Слова гэтае паходзіць з грэчаскай мовы і перакладаецца як "тое, што вакол шыі". Епітрахіль з'яўляецца адной з важнейшых і абавязковай часткай богаслужэбнага аблачэння хрысціянскага святара і архіерэя. Яна ўяўляе сабой доўгую стужку (як правіла, расшытую), якая абводзіцца вакол шыі і абодвума канцамі спускаецца на грудзі. Спераду яна сшыта або замацавана гузікамі, ускладаецца паверх падрызніка або расы. Нашэнне епітрахілі святаром азначае, што ён можа быць не толькі служыцелем, але і ажыццяўляць Святыя Таінствы Царквы. Сам тэрмін епітрахіль упершыню сустракаецца ў VIII ст.: ён зафіксаваны ў візантыйскім літургічным тлумачэнні, вядомым пад назвай «Царкоўная гісторыя», дзе гэтаму прадмету адзення ўпершыню даецца сімвалічнае тлумачэнне: епітрахіль супастаўляецца з ланцугамі, якія былі ўскладзены на шыю Хрыста, калі яго вялі на распяцце. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Mon, 06 Jul 2026 09:34:00 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2815 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2815 Адметнай рысай беларускага народа заўсёды з'яўлялася павага да сваіх продкаў, да сваіх каранёў. Шанаванне памерлых, святкаванне дзён памяці родных - неад'емная частка нашай культуры. У беларусаў душы памерлых продкаў, народны памінальны абрад, а таксама рытуальная вячэра, падрыхтаваная да абраду, называюцца "Дзяды". Паходзяць Дзяды ад дахрысціянскага ўсходне-славянскага звычаю трызны і звязаны з культам продкаў. Пазней абрад ускладніўся напластаваннем хрысціянскай культуры. Важна, што Дзяды прысвечаны ўшанаванню ўсіх продкаў ("дзядоў"), у адрозненні ад каляндарных індывідуальных памінак, што адлічваюць ад дня смерці. Дзяды спраўляюць да 6 разоў на год (у залежнасці ад мясцовасці). Абавязковымі лічацца Дзяды на Радаўніцу, а таксама перад Масленіцай і Сёмухай. Галоўнымі ж былі і застаюцца Восеньскія (Дзмітраўскія) Дзяды - асяніны, што адзначаліся перад Дзмітравым днём (26 кастрычніка / 8 лістапада). У дзяржаўным календары Беларусі Дзень памяці афіцыйна ўстаноўлены 2 лістапада. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 26 Jun 2026 10:34:40 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2808 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2808 Беларускі дыван - гэта ні ў якім разе не мэбля, але пасядзець на ім магчыма: калі ён, напрыклад, ляжыць на падлозе або засцелены на ложак (посцілка). Але найчасцей дываны ўсе ж такі прыбіваліся да сцяны - так яны і ўпрыгожвалі, і ўцяплялі жыллё. Дыван - гэта тканы (радзей вышываны, вязаны) выраб з воўны, бавоўны, лёну або шоўку. На беларускіх землях дыванаткацтва вядома яшчэ з часоў Старажытнай Русі: існавалі ткацкія цэхі ў гарадах, ткацкія майстэрні пры маёнтках і манастырах. Таму і кампазіцыі, і тэхнікі, і колеравыя схемы былі дасканала распрацаваны: выкарыстоўвалі пераборнае і падвойнае ткацтва, геаметрычныя і стылізаваныя раслінныя арнаметы. Самыя прыгожыя дываны, найчасцей з пэўнымі сюжэтамі ў малюнку (выявамі хлопца і дзяўчыны, птушак, дрэва жыцця) выкарыстоўвалі падчас вясельных абрадаў. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 19 Jun 2026 10:02:17 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2805 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2805 Дудка - просты, але такі блізкі сэрцу кожнага беларуса музычны інструмент! Нашым продкам яна была знаёмая аж з 2-га тысячагоддзя да нашай эры. Рабіліся традыцыйныя дудкі з розных парод дрэў - з клёну, сасны, ліпы, крушыны, арэшніку, ясеню. Знешне гэты інструмент нагадвае флейту - таксама доўгая трубка з 5-8 бакавымі ігравымі адтулінамі-галаснікамі, да таго ж уладкаваная свістковым прыстасаваннем у верхнім канцы. Дудка на беларускіх прасторах мела шмат лакальных назваў (жалейка, пішчэлка, сапёлка, свірасцелка, шасцяруха), а агульная любоў да яе абумовлівалася, у першую чаргу, яе прыгожым, часам мяккім і павольным, а часам моцным і звонкім, гучаннем, якое нагадвала спевы птушак. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 12 Jun 2026 09:19:30 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2800 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2800 Як толькі пачынае прыграваць вясновае сонейка, яны з'яўляюцца і абсыпаюць сабою ўсю зямлю - як вяснушкі твар. Гэтыя маленькія кветачкі і самі падобныя да сонейка - круглыя, яркія, зіхатлівага жоўтага колеру, з пухнатымі пялёсткамі-праменьчыкамі, і ад аднаго погляду на іх становіцца цёпла і радасна. Ёсць у іх і іншая выява: рыхтуючыся рассеяцца на наступны год, яны прымаюць форму серабрыста-белых шарыкаў, якія нагадваюць месяц, такіх мяккіх і паветраных, што проста немагчыма ўтрымацца, каб не дунуць на іх, адпраўляючы дзясяткі "парашутыстаў" у палёт у пошуках новых тэрыторый рассялення. Вось гэтае самае жаданне дзьмухнуць і падарыла кветцы назву ў нашай роднай мове - "дзьмухавец". Дзьмухаўцы ўсім нам знаёмыя з дзяцінства: гэтыя непатрабавальныя кветкі растуць усюды ў вялікай колькасці, і з імі вельмі весела гуляць - плесці вянкі і гірлянды, а з полых сцяблінак, падзяляючы іх на палоскі, ствараць лялячак і рабіць ім разнастайныя прычоскі. Пры гэтым не ўсе ведаюць, што дзьмухаўцы дапамагаюць арыентавацца ў часе (раскрываюцца а 6 раніцы і закрываюцца а 15 дня) і надвор'і (зачыняюцца перад дажджом), могуць разнастаіць меню (з лісця робяць салаты, з абсмаленых каранёў - напой, падобны на каву, а з кветак - варэнне, віно і нават піва) і выкарыстоўваюцца ў народнай медыцыне (пры захворваннях лёгкіх, жоўцевага пузыра і нават пры ўкусах пчол). А яшчэ карані гэтай расліны дасягаюць у даўжыню 3 метраў, сцеблы вырастаюць на 10 см у суткі, а адно суквецце здольна даць да 200 адзінак насення. Дзьмухавец - сапраўдны сімвал жыццеўстойлівасці і вынослівасці! Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 05 Jun 2026 09:22:18 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2794 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2794 Ці ведаеце вы, што ў стараславянскай мове «грыва» - зусім не доўгія валасы на галаве і шыі некаторых жывёл, а ўласна «шыя, патыліца»? Гэта старажытнае слова падарыла назву грыўні - шыйнаму ўпрыгожванню ў выглядзе абруча. Падобнага роду аксэсуары, названыя па-рознаму, былі вядомыя з бронзавага веку і папулярныя ў шматлікіх народаў тэрыторый Еўропы, Блізкага і Сярэдняга Усходу, прытым насіць іх маглі як мужчыны, так і жанчыны; гэта было статуснае ўпрыгожванне, і ў некаторых этна-сацыяльных групах яно з'яўлялася часткай пахавальнага касцюма. У старажытных славян шыйныя ўпрыгожванні-абручы называліся грыўнямі. Ствараліся са срэбра, медных сплаваў, радзей з жалеза. У залежнасці ад спосабу вырабу грыўні адрозніваліся знешнім выглядам: пласціністыя (плоскія), упрыгожаныя арнаментамі ў выглядзе насечак, ромбаў, «елачак»; дротавыя тардаваныя (з папярэдне нагрэтага і перакручанага да ўтварэння спіральнай разьбы прута), вітыя (з некалькіх стрыжняў, перакручаных разам) і інш. Афармленне канцоў грыўняў таксама вар'іравалася: яны маглі быць растуленыя або заходзіць адзін за аднаго, маглі быць загнутымі ў выглядзе аплікаў або выкананымі ў форме зашпількі (адтуліна на адным канцы і «гузік»-выпукласць на другім). Часам у грыўнях прароблівалі невялікія адтуліны, каб дадаткова ўпрыгожваць іх разнастайнымі прывескамі. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 29 May 2026 13:54:19 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2790 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2790 Саксонскі каўнер, аксамітка, склаваж, чокер - упрыгожванні ў выглядзе кароткіх, шчыльна прылеглых да шыі караляў вядомыя чалавецтву не адно тысячагоддзе і перыядычна ўваходзяць у моду ў розных краінах і кутках свету. Модныя тэндэнцыі не абышлі і беларускія землі: у брагінскім строі ў другой палове XIX - пачатку XX стагоддзя атрымалі шырокае распаўсюджванне створаныя з рознакаляровага бісера, лавачкі, лучкі, а ў неглюбскім - пляцёнкі, падгорнікі, гарлячкі. Матэрыялы для стварэння гарлячкі ўключалі трывалую ільняную нітку-аснову і шкляны бісер - першапачаткова чорнага і белага колеру, пазней да іх дадаўся чырвоны. Плеценая частка ўпрыгожвання ахоплівала альбо ўсю акругласць шыі, альбо пярэднюю яе частку і часцей за ўсё ўзнаўляла рамбічны арнамент "варонне вока", хаця сустракаліся і іншыя - "павукі", "казелчыкі", "глушкі". Гарлячкі плялі і насілі жанчыны рознага ўзросту і сацыяльнага статусу. Цяпер гарлячка перажывае свой рэнесанс, усё часцей выступаючы ў якасці яркага акцэнту ў модных вобразах. Яе каляровая палітра стала значна багацейшай, як і кампазіцыйная лінія адлюстраваных у бісеры ўзораў: кветкі, птушкі, звяры, разнастайныя камбінацыі з геаметрычных фігур і элементы беларускіх арнаментаў ва ўсёй іх неабсяжнай разнастайнасці. Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Fri, 22 May 2026 09:14:39 +0300 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2787 //www.palacegomel.by/index.php?newsid=2787 Нашы продкі выраблялі з гліны шмат разнастайнага посуду, які адрозніваўся памерам, прызначэннем, формай, колерам, дэкорам і інш. Сёння прапануем разглядзець падрабязней гляк - ганчарны выраб, які выкарыстоўвалі для захоўвання вадкіх рэчываў. Адметнай рысай гляка з'яуляецца тулава - вельмі круглае, часцей за ўсё падобнае на шар, і маленькае горла з дзюбкай (або без яе). Гляк мог мець адну ручку або дзве, а мог наогул падвешвацца на вяроўцы, якую прасоўвалі праз асобныя вушкі на тулаве; памеры яго вагаліся ад 0,1 да 10 літраў. Сустракаюцца вырабы чорнага, шэрага, чорна-карычневага колеру (чорназадымленая і абварная кераміка), а таксама чырвонагліняныя глазураваныя, дэкараваныя лінейна-хвалістым арнаментам або роспісам з дапамогай ангоба - дробна змолатай белай ці каляровай гліны. Гляк меў лакальныя назвы: агляк, ляк, глёк, бунька, зелянік (апошняя паходзіла ад звычаю гатаваць у ім настоі лекавых раслін - зёлак). Вучым родную мову разам! Вучым родную мову разам з музеем! Nazire Mon, 18 May 2026 09:33:42 +0300